Geschiedenis van de pakhuizen

tegeltableau sodafabriek uit 1919

Tegeltableau uit 1919

Vanaf het water zijn ze duidelijk zichtbaar, twee grote markante pakhuizen gelegen aan de Buitenhaven in Schiedam. Het bedrijventerrein aan het water vormt een groot kontrast met de prachtige herenhuizen aan de Tuinlaan, langs het park de Plantage. Verstopt in een zijstraat is de ingang te vinden van de Sodafabriek. Een gebouw met geschiedenis en uitstraling, gesitueerd op een geweldige plek aan het water.

Het gebied rondom de Plantage was in eerste instantie bedoeld als vestigingsplek voor bedrijven. Dit kwam echter niet op gang, waardoor het eind 18e eeuw aangeboden werd als exclusief woongebied. De grote luxe woonhuizen aan het park werden zo gebouwd dat de bedrijven uit het zicht waren.

ster sodafabriek

De sodafabriek had pakhuizen aan beide zijden van de Makkersstraat. Bovenstaand pakhuis in 2000 gesloopt.

De pakhuizen van de sodafabriek dateren waarschijnlijk uit begin 1800. Het lange smalle pakhuis wordt Coerlandt genoemd, het brede pakhuis Lijfland. De namen refereren mogelijk naar streken in het huidige Estland waarmee handel werd gedreven. Lijfland is vermoedelijk door de familie Nolet gebouwd voor de bekende jenever industrie.

Vanaf 1894 was het pakhuis Lijfland in gebruik als sodafabriek gedreven door Dury & Hammes. Een jaar later werd ook pakhuis Coerlandt betrokken bij het bedrijf. In 1936 kwam het bedrijf in handen van Solvay, die tot de sluiting van de fabriek in 1976 soda produceerde. Vanaf 1976 hebben de pakhuizen leeggestaan en zijn ze in verval geraakt. Sporen van de sodaproductie zijn er nog voldoende te vinden: lege silo’s, besturingsborden en oude kristalliseerbakken.

Het sodaproces

In begin van het Solvay tijdperk werden er drie verschillende producten gemaakt: hypo (bleekwater), kristalsoda en patent soda. Kristal soda is grove soda, patent soda is fijne soda. Waarschijnlijk is het proces als volgt geweest.

Proces fijn soda 1965-1975

Proces fijn soda 1965-1975 | Afb: Daphne Rijkoort

Het product kwam als water vrije soda (caustic soda) in balen binnen. In de kokerij (silohal) op de begane grond van Coerlandt, werd van de caustic soda loog gemaakt.  Op de 2e en 3e verdieping  van Coerlandt stonden bakken opgesteld waar in de loog werd gekristalliseerd (kristalsoda). De nummers op de muren herinneren nog aan de opstelplaatsen van deze bakken. De kristalsoda werd in Lijfland door een breker geleidt. Uiteindelijk kwam de soda op de begane grond van Lijfland terecht, waar de kristalsoda ook verpakt werd.

Het proces van de patentsoda begon op de 3e verdieping van Lijfland. De caustic soda werd in roerbakken met natriumsulfaat vermengd om het proces van kristallisatie te versnellen en fijne kristallen te creëren. De patent soda ging vervolgens door een filter heen. Op de 1e verdieping van lijfland werd de patent soda opgeslagen en verpakt.

Om hypo te kunnen maken werd natriumhypochloriet opgelost in water. Dit gebeurde in de kokerij. De oplossing werd getransporteerd naar de 1e verdieping, waar de hypo verpakt werd in grote flessen.

stromen proces grove soda

Proces grove soda 1965-1975 | Afb: Daphne Rijkoort

Later (in ieder geval na 1956) werd het proces meer gemechaniseerd. Hypo werd niet meer geproduceerd, enkel fijne en grove soda.

Voor het maken van fijne soda werd loog in grote bakken op de 3e verdieping van Lijfland gekristalliseerd.  Vervolgens kwam de gekristalliseerde soda in een centrifuge. In de centrifuge werd de natte loog eruit geslingerd, waardoor de soda overbleef. De fijne soda werd opgeslagen in de bunkers (de vierkante opslagsilo’s) in Coerlandt. Via vijzels kwam de soda in de verpakkingsruimte terecht waar de inpakmeisjes de sodazakjes in dozen verpakten. Vanuit de inpakruimte liep een transportband naar de Makkersstraat, zodat de verpakte soda direct de vrachtwagen inrolde.

inpakmeisjes in de sodafabriek

de inpakmeisjes

De grove soda werd gemaakt op de 2e en 3e verdieping van Coerlandt. De loog werd vanuit de kokerij via leidingen getransporteerd naar deze verdiepingen. In meerdere bakken werd de loog gekristalliseerd. Na een week was de loog gekristalliseerd tot een groot brok met soda kristallen, deze werden met de hand in stukken gehakt. Hierna werden de brokken uit de bakken geschept en verplaatst naar de kristalbreker en vervolgens via een jacobsladder naar een schudzeef op de 3e verdieping. De soda was nu geschikt voor verpakking en werd tijdelijk opgeslagen in een van de opslagbunkers in Coerlandt.

7 Comments

on “Geschiedenis van de pakhuizen
7 Comments on “Geschiedenis van de pakhuizen
  1. Greenjoy ondersteund en adviseert gemeentes op het vlak van duurzame recreatie.

    Het Greenjoy concept biedt de volgende voordelen voor gemeentes

    * Profilering op duurzame waterrecreatie
    * Toegankelijkheid voor bewoners en toeristen
    * Profilering van de gemeente vanaf het water
    * Stimulering horeca ondernemer

    Doet uw Gemeente al mee ?

    Wij hopen dat we uw gemeente in ons duurzame netwerk kunnen opnemen. Dit zou het volgende betekenen:

    Samen selecteren wij geschikte (horeca)locaties; criteria hiervoor:

    * Ondernemende horeca of exploitant aan het water
    * Liefst combinatie stedelijk/natuur
    * Aanleg- en oplaadmogelijkheid
    * Minimaal: 2 sloepen per locatie
    * Goede bereikbaarheid

    Graag contact via 06 261 66 303 (Eugene Dumoulin)

  2. U schrijft: “Het lange smalle pakhuis wordt Coerlandt genoemd, het brede pakhuis Lijfland. De namen refereren mogelijk naar streken in het huidige Estland waarmee handel werd gedreven.” Alle bronnen echter spellen het als Koerland,
    niet Coerlandt. Heeft deze schrijfwijze een bepaalde reden?

  3. Mijn voorouders waren de mensen van Dury&Hammes. Bij het zoeken naar informatie vond ik deze reacties.

    In de 2e helft van de 18e eeuw en vrijwel de hele 19e eeuw waren Livland en Koerland landstreken die door de Duitse handelaren werden beheerd.

    Livland omvat ongeveer het gebied van het huidige Letland en Estland samen.
    Koerland was het gebied ten westen van Riga. Een belangrijke stad in Koerland in de 19e eeuw en ervoor was Libau, het huidige Liepaja. Daar vandaan werd intensief handel gedreven met de Hanzesteden. Veel met Amsterdam en Antwerpen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Rekenvraag alvorens te versturen! * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.